Pages

चालू घडामोडी: 1–15 जुलै 2026

चालू घडामोडी: 1–15 जुलै 2026

कालावधी: 1 जुलै 2026 ते 15 जुलै 2026 · संपूर्ण संकलन

MPSCUPSCPSISTIबँकिंगSSC

1 ते 15 जुलै 2026 या पंधरवड्यातील आंतरराष्ट्रीय, राष्ट्रीय, प्रादेशिक, राज्यव्यवस्था, अर्थव्यवस्था, विज्ञान-तंत्रज्ञान, क्रीडा, पुरस्कार व इतर घडामोडींचे विषयनिहाय संकलन. प्रत्येक नोंदीसोबत 📌 परीक्षेसाठी उपयुक्त महत्त्वाचे मुद्दे जोडले आहेत.

हा अंक 3 पानांमध्ये विभागला आहे — पान निवडा:

विभाग 1


आंतरराष्ट्रीय

पंतप्रधान मोदींचा 3 देशांचा इंडो-पॅसिफिक दौरा: इंडोनेशिया, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड (6–11 जुलै 2026)

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 6 दिवसांचा, 3 देशांचा इंडो-पॅसिफिक दौरा केला — इंडोनेशिया (6–8 जुलै), ऑस्ट्रेलिया (8–10 जुलै) व न्यूझीलंड (10–11 जुलै). जकार्तामध्ये राष्ट्राध्यक्ष प्रबोवो सुबियांतो यांच्यासोबत 2018 मध्ये भारत–इंडोनेशिया संबंध सर्वंकष धोरणात्मक भागीदारीच्या स्तरावर नेल्यानंतरची पहिली द्विपक्षीय भेट पार पडली; संरक्षण, सागरी सुरक्षा, महत्त्वाची खनिजे, डिजिटल सहकार्य, आरोग्य व संस्कृती अशा क्षेत्रांत सुमारे 20 करार/समझोते झाले.

इंडोनेशियाला ब्रह्मोस सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रे व ‘अस्त्र’ ही हवेतून-हवेत मारा करणारी क्षेपणास्त्रे पुरवण्याचा सुमारे 630 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सचा करार झाला. फिलिपाईन्स व व्हिएतनामनंतर ब्रह्मोस घेणारा इंडोनेशिया या प्रदेशातील तिसरा निर्यात-ग्राहक देश ठरला. पंतप्रधान मोदींनी इंडोनेशियाच्या संसदेला संबोधित केले.

मेलबर्न येथे 3री भारत–ऑस्ट्रेलिया वार्षिक शिखर परिषद संपन्न झाली (18 निष्कर्ष).

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
  • ब्रह्मोस: भारत–रशिया संयुक्त उपक्रम (DRDO + NPO मशिनोस्त्रोयेनिया, रशिया); सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र.
  • भारत–इंडोनेशिया संबंध 2018 मध्ये सर्वंकष धोरणात्मक भागीदारी (Comprehensive Strategic Partnership) स्तरावर नेण्यात आले; हा दौरा भारताच्या ‘अ‍ॅक्ट ईस्ट’ धोरणाचा भाग आहे.
  • दृष्टिकोन-जोड: भारताचे ‘विकसित भारत 2047’ आणि इंडोनेशियाचे ‘इंडोनेशिया एमास 2045’.

संयुक्त राष्ट्रांचा AI गव्हर्नन्सवरील जागतिक संवाद — जिनिव्हा (6–7 जुलै 2026)

संयुक्त राष्ट्रांचा पहिला-वहिला ‘Global Dialogue on AI Governance’ जिनिव्हा (स्वित्झर्लंड) येथे 6–7 जुलै 2026 रोजी झाला. भारतीय शिष्टमंडळाचे नेतृत्व परराष्ट्र राज्यमंत्री कीर्ती वर्धन सिंह यांनी केले.

प्रमुख विषय: नैतिक AI विकास, डेटा गोपनीयता, अल्गोरिदमिक पारदर्शकता आणि शाश्वत विकासासाठी AI. राष्ट्रीय सार्वभौमत्वाचा आदर करणाऱ्या सर्वसमावेशक AI गव्हर्नन्सची भूमिका भारताने मांडली.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: जिनिव्हा येथे WHO, WTO, ILO यांसारख्या संयुक्त राष्ट्र संस्थांची मुख्यालये आहेत. हा संवाद ‘EU AI Act’ सारख्या चौकटींना पूरक अशी जागतिक चौकट घडवण्याचा प्रयत्न आहे.

भारत–UK CETA करार 15 जुलै 2026 पासून लागू

ऐतिहासिक भारत–युनायटेड किंगडम सर्वंकष आर्थिक व व्यापार करार (CETA) आणि त्यासोबतचा ‘Double Contribution Convention’ (DCC) 15 जुलै 2026 पासून अधिकृतरीत्या अंमलात आला.

याच्या अंमलबजावणीपूर्वी केंद्रीय वाणिज्य मंत्री पीयूष गोयल यांनी 25–27 जून 2026 दरम्यान लंडनचा दौरा केला होता.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: CETA = Comprehensive Economic and Trade Agreement; DCC मुळे UK मधील भारतीय व्यावसायिकांना ‘दुहेरी सामाजिक सुरक्षा योगदानातून’ सूट मिळते. या सवलतीची मुदत 3 वर्षांवरून 5 वर्षे करण्यात आली आहे.

होर्मुझ सामुद्रधुनी संकट सुरूच — जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम

फेब्रुवारी 2026 अखेरीपासून सुरू असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनी संकटाचा जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम कायम राहिला. 9 जुलै 2026 रोजी इराणी लक्ष्यांवरील नव्या अमेरिकी हल्ल्यांनंतर ब्रेंट क्रूडचे दर सुमारे 79 डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत वाढले. भारतासाठी LPG व LNG पुरवठा असुरक्षित झाला असून, जून 2026 च्या CPI आकडेवारीत या ऊर्जा-धक्क्याचे वाहतूक महागाईत विलंबित संक्रमण दिसले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
  • स्थान: होर्मुझ सामुद्रधुनी इराण (उत्तर) व ओमान (दक्षिण) यांच्या दरम्यान आहे.
  • जोडणी: ती पर्शियन आखाताला ओमानचे आखात व अरबी समुद्राशी जोडते.
  • रुंदी: सर्वात अरुंद ठिकाणी सुमारे 34 किमी (21 मैल).
  • व्यापारी महत्त्व: जागतिक सागरी तेल व्यापाराच्या सुमारे 20% व जागतिक LNG च्या सुमारे 20% वाहतूक येथूनच होते.

भारत–ओमान CEPA: TRQ वाटप प्रक्रिया अधिसूचित (13 जुलै 2026)

भारत–ओमान सर्वंकष आर्थिक भागीदारी करारांतर्गत (CEPA) ‘Tariff Rate Quota’ (TRQ) वाटपाची प्रक्रिया भारताने 13 जुलै 2026 रोजी DGFT सार्वजनिक सूचना क्रमांक 20/2026-27 मार्फत औपचारिकपणे अधिसूचित केली — हे कराराच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
  • TRQ = Tariff Rate Quota: ही द्विस्तरीय शुल्क (Two-tier tariff) पद्धत आहे.
  • कार्यपद्धती: निश्चित कोट्याच्या मर्यादेत कमी शुल्क, तर कोटा ओलांडल्यास जास्त शुल्क आकारले जाते.

भारताच्या साहाय्याने पुनर्संचयित नेपाळमधील विहाराला UNESCO आशिया-पॅसिफिक वारसा पुरस्कार

नेपाळमधील ललितपूर येथील 17 व्या शतकातील ‘जेष्ठ वर्ण महाविहार’ या ऐतिहासिक बौद्ध विहाराला 2015 च्या गोरखा भूकंपानंतरच्या उत्कृष्ट संवर्धन-पुनर्संचयनासाठी ‘UNESCO आशिया-पॅसिफिक वारसा पुरस्कार 2025’ (Award of Merit) मिळाला. हे पुनर्संचयन भारताच्या अनुदान साहाय्याने झाले आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: आधुनिक भूकंपरोधक तंत्र व पारंपरिक संवर्धन यांची सांगड घालणाऱ्या समुदाय-केंद्रित दृष्टिकोनासाठी हा गौरव करण्यात आला.

भारताकडे BRICS चे 2026 चे अध्यक्षपद

भारताकडे 2026 साठी BRICS चे अध्यक्षपद आहे (1 जानेवारी 2026 पासून). या वर्षीची संकल्पना ‘Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability’ अशी निश्चित करण्यात आली आहे. भारताच्या अध्यक्षतेखालील 18 वी BRICS शिखर परिषद 12–13 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीत होणार आहे. (विशेष नोंद: इंडोनेशिया 2025 पासून BRICS चा सदस्य आहे.)

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: विस्तारित BRICS मध्ये आता 11 सदस्य आहेत: ब्राझील, रशिया, भारत, चीन व दक्षिण आफ्रिकेसह सौदी अरेबिया, इजिप्त, UAE, इथिओपिया, इराण व इंडोनेशिया.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 2

राष्ट्रीय

VB-G RAM G कायदा, 2025 — 1 जुलै 2026 पासून लागू

‘विकसित भारत – गॅरंटी फॉर रोजगार अँड आजीविका मिशन (ग्रामीण)’ [VB-G RAM G] कायदा, 2025 हा 1 जुलै 2026 पासून देशभर लागू झाला; यामुळे ग्रामीण रोजगार हमी चौकट बळकट होणार आहे.

योजनेचा देशव्यापी शुभारंभ 2 जुलै 2026 रोजी केंद्रीय कृषिमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्या हस्ते आंध्र प्रदेशातील तिरुपती जिल्ह्यातील मुक्कावरीपल्ली (ओबुलावरिपल्ले मंडल) गावातून झाला; यावेळी मुख्यमंत्री एन. चंद्राबाबू नायडू व उपमुख्यमंत्री पवन कल्याण उपस्थित होते.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: VB-G RAM G हे MGNREGA-कालीन ग्रामीण रोजगार हमी चौकटीचे पुढचे रूप आहे. नव्या कायद्यानुसार ग्रामीण कुटुंबांना 100 ऐवजी 125 दिवसांच्या रोजगाराचा वैधानिक अधिकार मिळेल; तसेच कोणत्याही राज्यात किमान मजुरी 300 रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही (राष्ट्रीय सरासरी मजुरीत 10% हून अधिक वाढ).

पर्यटन मंत्रालय – गुगल इंडिया सामंजस्य करार

भारताच्या पर्यटनस्थळांची डिजिटल दृश्यमानता AI व डेटा-आधारित तंत्रांनी वाढवण्यासाठी पर्यटन मंत्रालयाने गुगल इंडिया प्रा. लि. सोबत नवी दिल्लीत सामंजस्य करार केला (1 जुलै 2026 रोजी जाहीर). हा करार केंद्रीय पर्यटन व सांस्कृतिक मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांच्या उपस्थितीत पार पडला.

नीती आयोगाचा अहवाल: ‘Strategic Roadmap for Making Ayurveda Global’

नीती आयोगाने PwC च्या सहकार्याने हा अहवाल नवी दिल्लीत प्रसिद्ध केला; 2047 पर्यंत आयुर्वेदाला जागतिक मान्यताप्राप्त, पुराव्यावर आधारित आरोग्यसेवा प्रणाली बनवण्याचा हा टप्प्याटप्प्याचा आराखडा असून तो ‘विकसित भारत@2047’ दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे. नीती आयोगाचे उपाध्यक्ष डॉ. अशोक कुमार लाहिरी यांच्या हस्ते प्रकाशन झाले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: AYUSH = आयुर्वेद, योग व निसर्गोपचार, युनानी, सिद्ध, होमिओपॅथी; आयुष मंत्रालयाचे सचिव — वैद्य राजेश कोटेचा.

भारत टेक्स 2026 (14–17 जुलै, नवी दिल्ली)

जगातील सर्वात मोठ्या वस्त्रोद्योग प्रदर्शनांपैकी एक असलेले ‘भारत टेक्स 2026’ 14–17 जुलै 2026 दरम्यान भारत मंडपम्, नवी दिल्ली येथे आयोजित करण्यात आले — हे भारताच्या जागतिक वस्त्रोद्योग महत्त्वाकांक्षांचे प्रदर्शन होते.

NIDAR 2.0 ड्रोन नवोन्मेष आव्हान सुरू

MeitY ने ड्रोन फेडरेशन इंडिया (DFI) सोबत ‘SwaYaan’ उपक्रमांतर्गत 2026-27 साठी ‘National Innovation Challenge for Drone Application and Research’ (NIDAR 2.0) सुरू केले — ज्याचा उद्देश स्वदेशी ड्रोन नवोन्मेषाला गती देणे हा आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: NIDAR = National Innovation Challenge for Drone Application and Research; नोडल मंत्रालय — MeitY (इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय).

पहिले PM SVANidhi स्ट्रीट फूड हब — लखनपूर (जम्मू-काश्मीर)

गृहनिर्माण व नागरी व्यवहार मंत्रालयाच्या ‘PM स्ट्रीट व्हेंडर्स आत्मनिर्भर निधी’ (PM SVANidhi) उपक्रमांतर्गत स्ट्रीट फूड हब विकसित करण्यासाठी जम्मू-काश्मीरमधील कठुआ जिल्ह्यातील लखनपूरची पहिल्या शहरांमध्ये निवड झाली आहे; यामुळे डोगरा खाद्यसंस्कृती व पर्यटनाला चालना मिळेल.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: PM SVANidhi (2020 पासून): ही फेरीवाल्यांसाठी तारणमुक्त खेळते भांडवल कर्ज देणारी सूक्ष्म-पत योजना आहे.

MeitY चा Digital Threat Report 2025–26 (2री आवृत्ती)

भारताच्या BFSI व पेमेंट परिसंस्थेसाठी MeitY ने CERT-In, CSIRT-Fin व SISA यांच्यासह ‘Digital Threat Report 2025–26’ ची 2री आवृत्ती प्रसिद्ध केली; हा अहवाल Digital Forensics and Incident Response (DFIR) संशोधनावर आधारित आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: CERT-In = Indian Computer Emergency Response Team (MeitY अंतर्गत; IT कायदा 2000, कलम 70B).

SDGs–NIF प्रगती अहवाल 2026

‘SDGs – National Indicator Framework (NIF) Progress Report 2026’ (सांख्यिकी मंत्रालय) मध्ये सर्व 17 शाश्वत विकास ध्येयांसाठी 277 राष्ट्रीय निर्देशकांची कालमालिका आकडेवारी सादर करण्यात आली — ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित धोरणनिर्मितीस मदत होईल.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: SDGs: यात 17 ध्येये व 169 लक्ष्ये आहेत; संयुक्त राष्ट्रांनी ती 2015 मध्ये स्वीकारली (अजेंडा 2030).
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 3

प्रादेशिक (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ निर्णय (14 जुलै 2026) — शेतकरी कर्जमुक्तीत मोठा दिलासा

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखालील मंत्रिमंडळाने ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना 2026’ च्या पात्रता निकषांत सुधारणा मंजूर केली: 2019 च्या कर्जमाफी योजनेतील सुमारे 13 लाख शेतकऱ्यांना लागू असलेली 50,000 रुपयांची मर्यादा रद्द करण्यात आली असून त्यांना पूर्ण कर्जमाफीचा लाभ मिळेल. आर्थिक वर्ष 2026-27 साठी नियमित कर्जफेडीची अट रद्द केल्याने सुमारे 23 लाख शेतकरी प्रोत्साहन लाभास पात्र ठरले आहेत. योजनेचा आतापर्यंत सुमारे 56 लाख शेतकऱ्यांना लाभ झाला असून, सुमारे 36,585 कोटी रुपयांचे साहाय्य देण्यात आले आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: योजनेचे नाव पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर (1725–1795) यांच्यावरून दिले आहे — त्या माळव्याच्या होळकर राणी होत्या; जन्मस्थळ चोंडी (जि. अहिल्यानगर, महाराष्ट्र).

डहाणूतील डापचरी येथे आंतरराष्ट्रीय दर्जाची कृषी बाजारपेठ

पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील डापचरी दुग्ध प्रकल्पाची 558.43 हेक्टर शासकीय जमीन आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या कृषी बाजारपेठ विकासासाठी हस्तांतरित करण्यास मंत्रिमंडळाची मान्यता देण्यात आली आहे.

मालमत्ता मुद्रीकरण धोरण व इतर मान्यता

नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी मालमत्ता मुद्रीकरण (asset monetisation) धोरणासह क्रीडा पायाभूत सुविधा, पुनर्वसन साहाय्य व वाहतूक प्रकल्पांनाही राज्य मंत्रिमंडळाने मान्यता दिली आहे.

↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 4

राज्यव्यवस्था, प्रशासन व नियुक्त्या

जनरल धीरज सेठ — 31वे लष्करप्रमुख (COAS)

जुलै 2026 मध्ये जनरल धीरज सेठ यांनी भारतीय लष्कराचे 31 वे लष्करप्रमुख (Chief of the Army Staff) म्हणून पदभार स्वीकारला आणि भविष्यसज्ज दलासाठी ‘VIJAY’ परिवर्तन आराखडा जाहीर केला.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: COAS हे 4-स्टार जनरल पद आहे; सशस्त्र दलांचे सर्वोच्च अधिपत्य राष्ट्रपतींकडे असते (कलम 53).

BPR&D, NCRB व SVPNPA साठी नवे प्रमुख

पंतप्रधानांच्या अध्यक्षतेखालील मंत्रिमंडळ नियुक्ती समितीने (ACC) 3 पोलीस संस्थांसाठी वरिष्ठ IPS नियुक्त्या मंजूर केल्या — आलोक कुमार मित्तल (IPS 1993, हरियाणा केडर) यांची Bureau of Police Research & Development (BPR&D) च्या महासंचालकपदी नियुक्ती करण्यात आली; तसेच NCRB व SVPNPA (हैदराबाद) साठीही नवे प्रमुख नेमण्यात आले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: BPR&D व NCRB हे केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत येतात; तर SVPNPA मध्ये IPS प्रोबेशनर्सचे प्रशिक्षण होते.

दिलीप आसबे (NPCI) यांची SWIFT पर्यवेक्षकीय मंडळावर नियुक्ती

NPCI चे MD व CEO दिलीप आसबे यांची SWIFT च्या Supervisory Board वर नियुक्ती झाली; SWIFT च्या एकस्तरीय संचालक मंडळाकडून नव्या रचनेकडील स्थित्यंतराच्या टप्प्यावर ही नियुक्ती करण्यात आली.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: SWIFT = Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (मुख्यालय: ला हुल्प, बेल्जियम). NPCI कडे UPI, RuPay व IMPS चे संचालन असते.

SEBI सदस्यांसाठी नवी आचारसंहिता

SEBI ने पूर्णवेळ सदस्यांना (Whole-Time Members) नव्या थेट समभाग गुंतवणुकीस मनाई करणारी आचारसंहिता मंजूर केली (म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीस परवानगी). मासिक मूळ वेतनाच्या दुपटीहून अधिक व्यवहारांचे प्रकटीकरण बंधनकारक करण्यात आले असून, 50,000 रुपयांवरील भेटवस्तूंची Oversight and Ethics Committee कडे नोंद करणे आवश्यक असणार आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: SEBI ही SEBI कायदा, 1992 अंतर्गत स्थापन झालेली वैधानिक संस्था आहे; मुख्यालय मुंबई.

कॉर्पोरेट नियुक्त्या

जिओ प्लॅटफॉर्म्स लि. (रिलायन्स इंडस्ट्रीजची उपकंपनी)च्या CEO पदी पंकज पवार यांची नियुक्ती करण्यात आली — बहुप्रतीक्षित IPO पूर्वी (14 जुलै 2026 रोजी घोषणा). IREDA चे संचालक (वित्त) व CFO बिजय कुमार मोहंती यांच्याकडे 3 महिन्यांसाठी IREDA च्या CMD पदाचा अतिरिक्त कार्यभार सोपवण्यात आला.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: IREDA = Indian Renewable Energy Development Agency — नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाच्या अंतर्गत येणारी नवरत्न NBFC आहे.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 5

अर्थव्यवस्था व वित्त

जून 2026 मध्ये किरकोळ महागाई (CPI) 4.38% वर

13 जुलै 2026 रोजी प्रसिद्ध आकडेवारीनुसार जून 2026 मध्ये CPI महागाई 4.38% वर पोहोचली (मे मधील 3.93% वरून) — ही डिसेंबर 2024 नंतरची उच्चांकी पातळी आहे. अन्नधान्य महागाई 5.32% वर असून, वाहतूक महागाई (4.31%) मध्ये पश्चिम आशियातील ऊर्जा-धक्क्याचे विलंबित संक्रमण दिसले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: CPI ची आकडेवारी NSO/MoSPI प्रसिद्ध करते; RBI चे महागाई लक्ष्य 4% (+/- 2%) असते — याला लवचिक महागाई लक्ष्यीकरण (RBI कायदा, कलम 45ZA) म्हणतात.

जून 2026 मध्ये व्यापार तूट 30.43 अब्ज डॉलर्सवर

भारताची वस्तू व्यापार तूट जून 2026 मध्ये 30.43 अब्ज अमेरिकन डॉलर्सवर पोहोचली — ज्यात वार्षिक तुलनेत 59% वाढ झाली (आकडेवारी 14 जुलै 2026 रोजी प्रसिद्ध); वाढलेल्या ऊर्जा किमतींमुळे आयात खर्च वाढल्याचा हा प्रमुख परिणाम आहे.

RBI धोरण पार्श्वभूमी: रेपो दर 5.25%, तटस्थ भूमिका

या पंधरवड्यात RBI चा रेपो दर 5.25% व भूमिका तटस्थ राहिली. जून 2026 च्या आढाव्यात MPC ने आर्थिक वर्ष 2026-27 चा GDP वाढ अंदाज 6.6% पर्यंत खाली आणला, तर CPI महागाई अंदाज 5.1% पर्यंत वर नेला — यामागे पश्चिम आशियातील संघर्ष व मान्सूनची जोखीम ही प्रमुख कारणे. रुपयाचे मूल्य सुमारे 96.4 प्रति डॉलर या पातळीवर आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: धोरण मार्गिका: SDF 5.00% (तळ), MSF/बँक दर रेपो दराच्या वर (छत); CRR 3.00%, SLR 18.00%.

WIPO World Intangible Investment Report 2026 — भारत सर्वाधिक वेगाने वाढणारा

WIPO व Luiss Business School यांनी ‘World Intangible Investment Report 2026’ ची 3री आवृत्ती प्रसिद्ध केली: जगातील 15 सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांमध्ये अमूर्त गुंतवणुकीत भारताची वाढ सर्वाधिक म्हणजे 7.9% आहे (2023 मध्ये 78.2 अब्ज डॉलर्स). यात भारत जपान (4.8%), फिलिपाईन्स (4.6%) व अमेरिका (4.4%) यांच्या पुढे आहे. भारताच्या एकूण अमूर्त गुंतवणुकीत सॉफ्टवेअर व डेटाबेसचा वाटा 45% आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: WIPO = World Intellectual Property Organization — संयुक्त राष्ट्रांची विशेष संस्था; मुख्यालय जिनिव्हा.

GST दिन — 1 जुलै 2026 (GST ची 9 वर्षे)

1 जुलै 2017 रोजी लागू झालेल्या वस्तू व सेवा कराला (GST) 9 वर्षे पूर्ण झाल्यानिमित्त 1 जुलै 2026 रोजी GST दिन साजरा करण्यात आला.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: GST साठी 101 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 2016 पारित झाला; GST परिषद कलम 279A अन्वये स्थापन असून अध्यक्ष केंद्रीय अर्थमंत्री असतात.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 6

विज्ञान व तंत्रज्ञान

गगनयान मोहीम: ISRO च्या महत्त्वाच्या चाचण्या

ISRO ने गगनयान कार्यक्रमासाठी पहिली SOLVE भू-चाचणी यशस्वी केली (5 जुलै 2026) आणि गगनयान क्रू मॉड्यूल प्रणालींच्या चाचण्याही यशस्वी केल्या (12 जुलै 2026). पहिल्या मानवरहित चाचणी उड्डाणात (G1) ‘व्योममित्र’ हा ह्युमनॉइड रोबो जाणार आहे; पहिले मानवसहित उड्डाण करण्याचे 2027 चे लक्ष्य आहे — ते साध्य झाल्यास रशिया, अमेरिका व चीननंतर स्वबळावर मानवी अंतराळ उड्डाण करणारा भारत 4 था देश ठरेल.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
  • नियोजित अंतराळवीर: प्रशांत बालकृष्णन नायर, अजित कृष्णन, अंगद प्रताप व शुभांशू शुक्ला (सर्व IAF वैमानिक). प्रक्षेपक: ह्युमन-रेटेड LVM-3 (HLVM-3).
  • ISRO च्या 2026 च्या आराखड्यात Oceansat-3A (EOS-10) — पहिल्या उद्योगनिर्मित PSLV वरून प्रक्षेपित — आणि Technology Demonstration Satellite-1 (TDS-1) यांचाही समावेश आहे.

सेमीकंडक्टर मोहीम व AI गव्हर्नन्समधील सहभाग

या पंधरवड्यात भारताच्या सेमीकंडक्टर मिशनला मिळालेली गती कायम राहिली; तसेच जिनिव्हातील पहिल्या UN Global Dialogue on AI Governance (6–7 जुलै) मधील सहभागाने जागतिक AI नियमनिर्मितीत भारताचे स्थान अधोरेखित झाले.

जागतिक दूरसंचार मानक संस्थांमधील सहभागास DoT चे साहाय्य

3GPP, ITU व oneM2M यांसारख्या जागतिक मानक संस्थांमधील भारतीय सहभागासाठी आर्थिक साहाय्य देणारी योजना चर्चेत आहे — यामागे दूरसंचार मानकनिर्मितीत भारताची भूमिका बळकट करण्याचा प्रयत्न आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: ITU = International Telecommunication Union (संयुक्त राष्ट्र संस्था; मुख्यालय जिनिव्हा); 3GPP ही संस्था मोबाइल ब्रॉडबँड (5G/6G) मानके विकसित करते.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 7

क्रीडा

विम्बल्डन 2026 (139वी आवृत्ती, 29 जून – 12 जुलै, लंडन)

पुरुष एकेरी: यानिक सिनर (इटली) याने अलेक्झांडर झ्वेरेव्ह (जर्मनी) याचा 6-7, 7-6, 6-3, 6-4 असा पराभव केला — हे त्याचे सलग 2रे विम्बल्डन व एकूण 5वे ग्रँड स्लॅम विजेतेपद ठरले.

महिला एकेरी: लिंडा नोस्कोव्हा (चेक प्रजासत्ताक) हिने देशबांधव कॅरोलिना मुचोव्हा हिचा 6-2, 5-7, 6-3 असा पराभव करत पहिले ग्रँड स्लॅम जिंकले — वयाच्या 21व्या वर्षी ती पेट्रा क्विटोव्हा (2011) नंतरची सर्वात तरुण विम्बल्डन महिला विजेती ठरली.

एकाच देशाच्या दोन महिला खेळाडूंनी मेजर अंतिम फेरी गाठणारा चेक प्रजासत्ताक हा ओपन युगातील 6वा देश बनला. विक्रम: व्हिडिओ रिव्ह्यू वापरणारे हे पहिले विम्बल्डन ठरले; विक्रमी सुमारे 64.2 दशलक्ष पौंडांची बक्षीस रक्कम देण्यात आली. नोव्हाक जोकोविचने विम्बल्डन पुरुष एकेरी सामने-विजयांचा रॉजर फेडररचा विक्रम मागे टाकला (107 विजय).

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: विम्बल्डन ही सर्वात जुनी ग्रँड स्लॅम स्पर्धा आहे (1877 पासून); ती ऑल इंग्लंड लॉन टेनिस अँड क्रोके क्लब, लंडन येथे गवताच्या कोर्टवर खेळवली जाते.

फिफा विश्वचषक 2026 — उपांत्य फेरी (1–15 जुलै दरम्यान)

फिफा विश्वचषक 2026 (11 जून – 19 जुलै) कॅनडा, मेक्सिको व अमेरिका यांच्या संयुक्त यजमानपदाखाली पार पडला — ही 48 संघ, 104 सामने व 16 यजमान शहरे असलेली पहिलीच स्पर्धा ठरली.

उपांत्य फेरी: स्पेनने फ्रान्सचा 2-0 असा पराभव केला (14 जुलै, डॅलस — मिकेल ओयारझाबाल व पेद्रो पोरो यांचे गोल); अर्जेंटिनाने इंग्लंडचा 2-1 असा पराभव केला (15 जुलै, अटलांटा — एन्झो फर्नांडेझचा बरोबरी करणारा गोल व 92व्या मिनिटाला मार्टिनेझचा विजयी गोल; दोन्ही गोलांत लिओनेल मेस्सीचा सहभाग).

अंतिम सामना 19 जुलै 2026 रोजी मेटलाइफ स्टेडियम, ईस्ट रदरफोर्ड, न्यू जर्सी येथे नियोजित — गतविजेता अर्जेंटिना विरुद्ध 2010 चा विजेता स्पेन. तिन्ही यजमान देश Round of 16 फेरीत बाहेर पडले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: हा पहिलाच 3 देशांच्या यजमानपदाखालील फिफा विश्वचषक आहे; तसेच Round of 32 फेरी असलेली ही पहिलीच स्पर्धा आहे.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 8

पुरस्कार व सन्मान

पंतप्रधान मोदींना ‘बिंतांग अदिपूर्ण’ (7 जुलै 2026)

इंडोनेशियाचे राष्ट्राध्यक्ष प्रबोवो सुबियांतो यांनी जकार्ताच्या मर्देका पॅलेसमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना इंडोनेशियाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘बिंतांग अदिपूर्ण’ प्रदान केला. जवाहरलाल नेहरू (1995) यांच्यानंतर हा सन्मान मिळवणारे ते केवळ 2रे भारतीय पंतप्रधान ठरले. हा मोदींचा 33वा आंतरराष्ट्रीय सन्मान असल्याचे वृत्त आहे.

इंटरनॅशनल बुकर पुरस्काराचे नामांतर (3 जुलै 2026)

इंटरनॅशनल बुकर पुरस्काराचे ‘बुखमन इंटरनॅशनल बुकर प्राइझ’ असे नामांतर झाले; नव्या प्रायोजकत्वाखाली बक्षीस रक्कम दुप्पट करण्यात आली आहे.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: इंटरनॅशनल बुकर हा इंग्रजीत अनुवादित कथासाहित्यासाठी दिला जाणारा वार्षिक पुरस्कार असून बक्षिसाची रक्कम लेखक व अनुवादक यांच्यात समान वाटली जाते.

नीता अंबानी — AAPI मानवतावादी पुरस्कार व ‘की टू द सिटी ऑफ टॅम्पा’

रिलायन्स फाउंडेशनच्या अध्यक्षा नीता अंबानी यांना American Association of Physicians of Indian Origin (AAPI) चा सर्वोच्च सन्मान — मानवतावादी पुरस्कार — आणि टॅम्पा शहराची ‘की टू द सिटी’ 44व्या AAPI वार्षिक अधिवेशनात (टॅम्पा, फ्लोरिडा, अमेरिका) प्रदान करण्यात आले.

ICMR-MINDS ला राष्ट्रीय ई-गव्हर्नन्स पुरस्कार 2026 मध्ये सुवर्ण

AI-आधारित मानसिक आरोग्यसेवा प्लॅटफॉर्मसाठी ICMR-MINDS ला ‘राष्ट्रीय ई-गव्हर्नन्स पुरस्कार 2026’ मध्ये सुवर्ण पुरस्कार (6 जुलै रोजी घोषित) प्रदान करण्यात आला.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: ICMR = भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद — आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या अंतर्गत; मुख्यालय नवी दिल्ली.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 9

अभियांत्रिकी व पायाभूत सुविधा

CPWD चा 172वा वर्धापन दिन; ‘SANKALP’ चौकटीचे अनावरण (12 जुलै 2026)

केंद्रीय सार्वजनिक बांधकाम विभागाने (CPWD) विज्ञान भवन, नवी दिल्ली येथे 172वा वर्धापन दिन साजरा केला. केंद्रीय गृहनिर्माण व नागरी व्यवहार मंत्री मनोहर लाल यांच्या हस्ते ‘SANKALP’ चौकटीचे अनावरण झाले; तसेच ‘India’s Urban Transformation: Reflections from Policy and Practice’ या पुस्तकाचे प्रकाशन करण्यात आले.

📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
  • संस्था: CPWD (स्थापना: 1854) — गृहनिर्माण व नागरी व्यवहार मंत्रालयाच्या अंतर्गत भारत सरकारची प्रमुख अभियांत्रिकी संस्था.
  • प्रमुख प्रकल्प: सेंट्रल व्हिस्टा प्रकल्पाची अंमलबजावणी CPWD कडे आहे.

महाराष्ट्रातील पायाभूत सुविधा मान्यता

14 जुलैच्या महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ निर्णयांत क्रीडा पायाभूत सुविधा, वाहतूक प्रकल्प व नागरी मालमत्ता मुद्रीकरण यांचा समावेश होता.

  • मालमत्ता मुद्रीकरण: नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी मालमत्ता मुद्रीकरण धोरण राबवण्यास मान्यता.
  • पायाभूत सुविधा: क्रीडा क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी विशेष तरतूद.
  • वाहतूक प्रकल्प: सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेला गती देण्यासाठी महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांना मंजुरी.
  • उद्दिष्ट: नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे आर्थिक स्रोत वाढवून वित्तीय स्थिती बळकट करणे.
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 10

श्रद्धांजली (निधन)

मुद्रगडा पद्मनाभ रेड्डी (73) — आंध्र प्रदेशातील ज्येष्ठ नेते

आंध्र प्रदेशातील ज्येष्ठ राजकीय नेते मुद्रगडा पद्मनाभ रेड्डी यांचे जुलै 2026 मध्ये मूत्रपिंडाच्या आजाराने निधन झाले. ते 73 वर्षांचे होते.

  • खासदार: 1999 ते 2004 या काळात खासदार म्हणून कार्य.
  • आमदार: 1978 ते 1994 या प्रदीर्घ काळात आंध्र प्रदेश विधानसभेत प्रतिनिधित्व.

चेळियन (57) — प्रसिद्ध भारतीय छायाचित्रणकार (सिनेमॅटोग्राफर)

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील नामांकित छायाचित्रणकार (Cinematographer) चेळियन यांचे जुलै 2026 मध्ये वयाच्या 57व्या वर्षी निधन झाले. ते त्यांच्या कलात्मक दृष्टिकोनासाठी व वास्तववादी सादरीकरणासाठी ओळखले जात होते. त्यांच्या जाण्याने तमिळ चित्रपटसृष्टीतील एका संवेदनशील तंत्रज्ञाची पोकळी निर्माण झाली आहे.

  • उल्लेखनीय चित्रपट: कल्लूरी (Kalloori), परदेसी (Paradesi), टू लेट (To Let).
↑ अनुक्रमणिकेकडे
विभाग 11

महत्त्वाचे दिन, वर्धापन दिन व उत्सव

1 जुलै — राष्ट्रीय डॉक्टर दिन, CA दिन व GST दिन

1 जुलै हा दिवस भारतात तीन महत्त्वाच्या उपक्रमांसाठी ओळखला जातो:

  • राष्ट्रीय डॉक्टर दिन: डॉ. बिधानचंद्र रॉय (प्रसिद्ध डॉक्टर, मुत्सद्दी व पश्चिम बंगालचे माजी मुख्यमंत्री; भारतरत्न 1961) यांच्या जयंती व पुण्यतिथीनिमित्त. 2026 ची संकल्पना: “Behind the Mask: Who Heals the Healers?”
  • सनदी लेखापाल दिन (CA Day): 1 जुलै 1949 रोजी ICAI (Institute of Chartered Accountants of India) च्या स्थापनेच्या स्मरणार्थ.
  • GST दिन: 1 जुलै 2017 रोजी GST लागू झाल्याच्या स्मरणार्थ.

11 जुलै — जागतिक लोकसंख्या दिन

2026 ची संकल्पना: “Realizing the hopes and aspirations of young people – today and for the future” (73 देशांतील 18–39 वयोगटातील 100,000 हून अधिक लोकांच्या UNFPA Demographic Futures Survey वर आधारित).

  • उगम: 11 जुलै 1987 रोजी जगाची लोकसंख्या 5 अब्जांवर पोहोचली — ‘Day of Five Billion’.
  • स्थापना: UNDP च्या नियामक मंडळाने 1989 मध्ये स्थापना केली; 1990 मध्ये प्रथमच पाळला गेला. नेतृत्व UNFPA कडे.
  • सद्यस्थिती: जागतिक लोकसंख्या 8.3 अब्जांहून अधिक; भारत जगातील सर्वाधिक लोकसंख्येचा देश (सुमारे 1.46 अब्ज) — 2023 मध्ये चीनला मागे टाकले.

जुलैतील इतर उल्लेखनीय दिन (संदर्भासाठी)

कारगिल विजय दिवस (26 जुलै), जागतिक हिपॅटायटिस दिन (28 जुलै) व आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन (29 जुलै) — हे या पंधरवड्याबाहेरील असले तरी जुलैच्या चालू घडामोडींसोबत वारंवार विचारले जातात.

↑ अनुक्रमणिकेकडे
Page 1 / 3
© स्पर्धा परीक्षा मित्र · पाक्षिक चालू घडामोडी संग्रह · 1–15 जुलै 2026
MPSC / UPSC / PSI / STI / बँकिंग / SSC व सर्व स्पर्धा परीक्षा उमेदवारांसाठी
सर्व आकडेवारी अभ्यासाच्या सोयीसाठी संकलित. कृपया अधिकृत स्रोतांसह पडताळणी करावी.
याची सदस्यत्व घ्या: पोस्ट (Atom)